Երեկ Եվրոպական խորհրդարանի արտաքին կապերի հանձնաժողովը հաստատեց Թուրքիայի՝ ԵՄ անդամակցության հետ կապված հերթական զեկույցը։ Այս զեկույցը, որը վերջնական տեսքով կընդունվի Եվրոպական խորհրդարանի մոտակա նիստերից մեկում, պարունակում է մի քանի կարևոր դիտարկումներ, որոնք, թեև անմիջապես չեն վերաբերում Հայաստանին, սակայն ունեն էական հետևանքներ հայկական շահերի համար։

Այս զեկույցի վերլուծությունը պետք է կատարվի՝ համեմատելով այն նախորդ տարիների դիրքորոշումների հետ, հատկապես այն ժամանակաշրջանի հետ, երբ իշխանությունում էին «Սերժի տարիների» կառավարությունը։

Ինչո՞ւ է զեկույցը կարևոր Հայաստանի համար

Առաջին և ամենակարևոր դիտարկումը այն է, որ զեկույցում բացակայում է ցանկացած պահանջ կամ մտահոգություն, որը կխոսի հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման անհրաժեշտության մասին։ Ի տարբերություն նախորդ տարիների, երբ Եվրոպական խորհրդարանը հաճախ անդրադառնում էր այս հարցին՝ որպես ԵՄ-ի և Թուրքիայի հարաբերությունների պայման, այս անգամ նման դիտարկում չկա։ Սա նշանակում է, որ Եվրոպական Միությունը այլևս չի դիտարկում հայ-թուրքական սահմանի բացումը կամ երկկողմանի հարաբերությունների բարելավումը որպես իր ռազմավարական նպատակ կամ պայման։

Երկրորդ կարևոր տարբերությունը նախորդ զեկույցներից այն է, որ այս անգամ չի հիշատակվում նաև Թուրքիային ուղղված պահանջը ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը։ «Սերժի տարիներին» Եվրոպական խորհրդարանը հաճախ պահանջում էր Թուրքիայից ճանաչել ցեղասպանությունը՝ որպես ԵՄ անդամակցության պայման։ Այս պահանջի բացակայությունը զեկույցում ցույց է տալիս, որ ԵՄ-ի դիրքորոշումը այս հարցում էլ է փոխվել։

Ի՞նչ է փոխվել և ինչը մնացել

Չնայած այս կարևոր փոփոխություններին, զեկույցը պահպանում է իր անհանգստությունը Թուրքիայի ներքին քաղաքականության նկատմամբ։ Այն շարունակում է անդրադառնալ Կիպրոսի խնդրի և թուրք-հունական հարաբերությունների կարգավորման անհրաժեշտությանը։ Այս դիտարկումները ցույց են տալիս, որ ԵՄ-ի կենտրոնում մնում է Թուրքիայի՝ եվրոպական արժեքներին և սկզբունքներին համապատասխանելու հարցը։

Զեկույցում նաև հստակ նշվում է, որ Թուրքիան Եվրոպական Միության ընդհանուր արտաքին և պաշտպանական քաղաքականությանը համապատասխանում է ընդամենը 4 տոկոսի չափով։ Սա ցույց է տալիս, որ Թուրքիան շարունակում է իրականացնել բացառապես իր սեփական շահերից բխող արտաքին քաղաքականություն։

Ինչպե՞ս է սա ազդում Հայաստանի վրա

Այս զեկույցի ամենահետևանքային դիտարկումը այն է, որ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման հեռանկարը բացառապես կախված է լինելու հենց Թուրքիայի շահից։ Եթե Թուրքիան չի համարում իր շահը հայկական կողմի հետ հարաբերությունների բարելավումը, ապա Եվրոպական Միությունը չի կարող ստիպել կամ խթանել այն։

Այս իրավիճակը նախկինում ավելի բարենպաստ էր Հայաստանի համար, երբ ԵՄ-ն կարող էր օգտագործել Թուրքիայի անդամակցության հնարավորությունը՝ որպես ճնշում հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման համար։ Այժմ, երբ ԵՄ-ն այլևս չի դիտարկում Թուրքիայի անդամակցությունը որպես իրական հեռանկար, այս ճնշումը կորցրել է իր ազդեցությունը։

Այսպիսով, Եվրոպական խորհրդարանի զեկույցը ոչ թե ուղղակիորեն է վերաբերում Հայաստանին, այլ փոխում է խաղի կանոնները՝ ցույց տալով, որ հայկական շահերը, ինչպիսին է հայ-թուրքական սահմանի բացումը, այլևս չեն կարող լինել ԵՄ-ի արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղություններից մեկը։ Հայաստանը պետք է հաշվի առնի այս փոփոխությունը և կառուցի իր արտաքին քաղաքականությունը՝ հիմնվելով ոչ թե եվրոպական ռազմավարության վրա, այլ ինքնուրույն դիվանագիտության և տարածաշրջանային իրադարձությունների վրա։