Իրականում, խնդիրը ոչ թե միասնականության անհնարինությունն է, այլ այն սխալ պատկերացումը, թե ինչ է միասնականությունը։ Այս հասկացության վերանայումը կարևոր է, քանի որ այն թույլ է տալիս դուրս գալ մշտական բաժանումների և անվստահության շրջանակից։

1. «Միասնականությունը նույն կերպ մտածելը չէ»

Ամենամեծ սխալն այն է, որ միասնականությունը հաճախ ընկալվում է որպես բազմազանության բացակայություն։ Ցանկացած կենդանի հասարակությունում անհնար է, որ բոլորը մտածեն նույն ձևով կամ ունենան նույն քաղաքական հայացքները։ Իրական միասնականությունը ոչ թե նույն մտքերն ունենալն է, այլ խաղի կանոնների շուրջ համաձայնությունը։ Մարդիկ կարող են տարբեր լինել, վիճել, բայց պետք է հստակ գիտեն, թե որոնք են այն հիմնարար արժեքները (պետականություն, անվտանգություն, մայրենի լեզու), որոնց հարվածելը չի թույլատրվում։ Հայության տարբեր հատվածները (Հայաստան, Արցախ, Սփյուռք) ապրում են տարբեր իրականություններում, և հաճախ չեն հասկանում միմյանց խնդիրները։

2. Ճգնաժամային միասնականությունից դեպի «ստրատեգիական»

Պատմությունը ցույց է տվել, որ հայերը կարողանում են միավորվել ճգնաժամերի պահին (երկրաշարժ, պատերազմներ)։ Սակայն, երբ վտանգն անցնում է, այդ էներգիան մարում է։ Անհրաժեշտ է սովորել միավորվել ոչ թե միայն ընդդեմ ընդհանուր թշնամու, այլ հանուն դրական նպատակի։ Միասնականությունը պետք է դառնա ամենօրյա սովորություն, կազմակերպված համակարգ, այլ ոչ թե միայն հրդեհաշեջ գործիք։

3. Անհատապաշտությունը որպես ռեսուրս

Հայերին հաճախ բնորոշ է անհատապաշտությունը, երբ յուրաքանչյուրն ուզում է լինել առաջնորդ։ Սա պետք է դիտարկել ոչ թե որպես թերություն, այլ որպես առավելություն։ Երբ շատ ուժեղ անհատներ կարողանում են գտնել ընդհանուր շահ, նրանց ստեղծած համակարգը դառնում է անխոցելի։ Սա կոչվում է սիներգիա՝ երբ 1+1-ը հավասար է 5-ի կամ 10-ի։

4. Փոխադարձ վստահության և ընդհանուր տեսլականի բացակայություն

Այսօրվա ամենամեծ պատնեշը փոխադարձ վստահության կատարյալ բացակայությունն է և հավաքական ապագայի միասնական տեսլականի (նախագծի) չգոյությունը։ Մենք բաժանված ենք տեղեկատվական «պատյանների» (bubbles), և այդ պատնեշը հաղթահարելու համար պետք է հասկանալ դրա երեք հիմնական շերտերը։

1. Տագնապի և անվտանգության բացակայության մշտական վիճակը հանգեցնում է կենսաբանական ինքնապաշտպանության և ցանկացած այլակարծության ընկալման որպես սպառնալիք։
2. Ներկայի և անցյալի բախումը։ Քաղաքական դիսկուրսը հիմնականում կենտրոնացած է անցյալի ձախողումների մեղավորների որոնման վրա, այլ ոչ թե ապագայի կառուցման ճանապարհների վրա։
3. Տեղեկատվական տոտալ համակցությունը սոցիալական ցանցերում ստեղծում է պատրանք, թե հասարակությունը ծայրահեղականացված է, և մարդիկ վախենում են արտահայտել միջին կարծիքներ։

Ինչպե՞ս քանդել պատնեշը

Պատնեշը կսկսի բնականորեն հալվել, երբ քաղաքական հուզականությունը փոխարինվի պրագմատիկ կառավարմամբ, իսկ երկխոսությունը կսկսվի ոչ թե վերցական գաղափարներից, այլ կոնկրետ խնդիրների լուծումից (օրինակ՝ ինչպիսի բանակ, ինչպիսի տնտեսություն, ինչպիսի դպրոց)։ Միասնականությունը սկսվում է լսելու և դիմացինի մեջ թշնամի չփնտրելու որոշումից։