Վերջին օրերին Արցախից Հայաստան են տեղափոխվել 11 հայ, որոնցից մեկի՝ Ռուբեն Վարդանյանի դեմ Բաքվում ցուցմունք տված անձը, ճանապարհի կեսից վերադարձել է Արցախ՝ իշխանությունների կողմից։ Այս իրադարձությունների շուրջ առաջացած հարցերին իմ մոտեցումը, սակայն, մի փոքր այլ է, քան պարզապես «խնդրել են տեղափոխվել» կամ «միջոցառումներ են կազմակերպվել» տեսակետը։

Ես համոզված եմ, որ այս հայերին Հայաստան տեղափոխելու գործընթացը ոչ թե մեր իշխանությունների նախաձեռնությունն էր, այլ ադրբեջանցիների կողմից իրականացված արտաքսման հետևանք։ Իհարկե, Հայաստանի կողմից տեղափոխման օրգանականացումը տեղի է ունեցել, սակայն դրա հիմքում ընկած է ադրբեջանական ճնշումը և հայերի վրա ցուցադրվող ճնշումը։

Արցախից զանգվածային բռնի տեղահանման ֆոնին այդ մի քանի հայերի առկայությունը միշտ եղել է մտահոգիչ։ Նրանց հեռակաությունը մյուս հայրենակիցներից, որոնք ցանկանում էին Հայաստան գալ, ակնհայտ էր և խնդրի հետևանք էր։

Այս համատեքստում Ռուբեն Վարդանյանի դեմ ցուցմունք տված անձի վերադարձը և նրա «սպանելու են» վախերը պետք է դիտարկել որպես ադրբեջանական գերության համակարգի բնորոշ դրսևորում։ Ինչևէ մեկը, ով գտնվում է Բաքվի բանտերում, գտնվում է ոչ թե ազատության, այլ ճնշման և վերահսկողության ներքո։ Նրա վարքագիծը, այդ թվում՝ ցուցմունք տալը, պետք է ընկալվի որպես գերիների վրա ցուցադրվող ճնշման արդյունք, այլ ոչ թե անհատական ընտրություն։

Այս հարցում ոչ միայն անհատական պատասխանատվության, այլև համակարգային խնդիրների մասին է խոսքը։ Եթե ադրբեջանցիները սկզբում օգտագործում էին այդ մարդկանց որպես քարոզչական գործիք՝ հակադրելու բռնի տեղահանմանը, ապա այժմ, երբ նրանց քարոզչական նպատակը չի կատարվում, նրանք դարձել են պարզապես բեռ։

Այսպիսով, Ռուբեն Վարդանյանի դեմ ցուցմունք տված անձի վարքագծին որևէ գնահատական տալը տրամաբանական չէ։ Նա գերի է, և գերիների վարքագիծը պետք է դիտարկվի ոչ թե որպես անհատական մեղք, այլ որպես ճնշման և վերահսկողության արդյունք։ Հայաստանում նրա վախերը, թե իրեն կարող են սպանել, նույնպես պետք է հիասթափեցնեն, քանի որ այն վարքագիծը, որ նա դրսևորել է ադրբեջանցիների ճնշման տակ, ՀՀ իշխանությունների կողմից Բաքվում գտնվող գերիների նկատմամբ դրսևորվող վարքագիծը շատ ավելի վատ է։