Ազգային ժողովում կառավարության ծրագրի քննարկման ընթացքում ես, ՀՀ պաշտպանության նախկին նախարար և «Հայաստան» խմբակցության ղեկավար Սեյրան Օհանյանը, հստակ հարցադրում եմ ուղղել վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին՝ վերաբերյալ 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի ընթացքին և հանգամանքներին։

Իմ տեսակետից, այս հարցադրումը ոչ թե անցյալի հաշվեհամաձայնություն է, այլ ներկայանալի քննարկության և ապագայի դասերի քաղաքական հարթակ։ Այն հիմնված է ռազմական ինքնաճանաչման և պատասխանատվության հստակ բաշխման սկզբունքների վրա։

Հարցադրման էությունը հետևյալն է․ եթե ռազմական գործողությունների թատերաբեմում ճեղք է տեղի ունենում, ապա այդ ճեղքի պատասխանատուն ոչ թե տվյալ հատվածի պաշտպանող հրամանատարն է, այլ այն մարդը, ով պետք է ամբողջական պատկերը տեսներ, ռազմական գործողությունների ընդհանուր ռազմավարությունը կազմեր և ռազմական գործողությունների թատերաբեմը պատկերացներ։

Իմ կարծիքով, ռազմական գործողությունների ընթացքում որոշումներն ընդունվում են աստիճանաբար։ Պաշտպանական գոտուց որոշում է կայացնում տվյալ հատվածի հրամանատարը, որը հաստատում է Գլխավոր շտաբի պետը։ Իսկ ռազմավարական մակարդակի որոշումները, որոնք կապված են ամբողջական ճակատի, զորքերի վերախմբավորման և զինված ուժերի համալրման հետ, պետք է դեմն առներ և հաստատեր Գերագույն հրամանատարը՝ ՀՀ վարչապետը։

Այս տրամաբանությունը, որը ես արտահայտել եմ նաև 2023 թվականին, ավելի մեծ ուշադրություն է գրավել այս անգամ, քանի որ ուղղված էր անմիջապես վարչապետին։ Այն հարցադրում է ոչ թե անձնական մեղավորության մասին, այլ համակարգի և պատասխանատվության բաշխման մասին։

Ես պնդում եմ, որ 44-օրյա պատերազմի ժամանակ ՊԲ-ն ունեցել է 283 կմ պաշտպանական գոտի։ Թեև հակառակորդը հարված է հասցրել երկու ուղղությամբ՝ հարավային (Հադրութ, Ջաբրայիլ) և հյուսիսային (Մարտակերտ), Մարտակերտի ուղղությամբ հնարավորություն էր եղել կանգնեցնել հակառակորդին, ինչը տեղի է ունեցել օպերատիվ-մարտավարական և մարտավարական օղակների աշխատանքի արդյունքում։ Իսկ հարավային ուղղությամբ պաշտպանական գիծը ճեղքվել է։

Եթե այդ ճեղքը տեղի է ունենում, ապա Շուշիի, Բերդաձորի, Բերձորի, Գորիսի, Կապանի, Մեղրիի ուղղություններով հակառակորդի առաջխաղացման համար մեղավոր չեն տվյալ ուղղություններով հրամանատարները։ Մեղավոր են այն մարդիկ, ովքեր պետք է ամբողջական պատկերը տեսնեին և ռազմավարական մակարդակով կանխարգելեին այդ զարգացումները։

Այս հարցադրումը հանրային դարձնելու նպատակով առաջարկվել է կազմակերպել փակ ձևաչափով քննարկում Ազգային ժողովում՝ ներգրավելով պատերազմի ժամանակ պաշտոնավարած բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց, ինչպես նաև պետական գաղտնիքներին առնչվող տվյալներին մանրամասն ծանոթ անձանց։ Այս նախաձեռնությունը, իմ կարծիքով, հնարավորություն է տալիս խորը և անկողմնացույց վերլուծություն կատարել՝ հիմնվելով ռազմական փաստերի և տվյալների վրա։