Հայաստանի տնտեսության կառուցվածքում վերջին տարիներին տեղի է ունեցել զգալի փոփոխություն։ Թեև պետական բյուջեի եկամուտները և խոշոր հարկատուների ցանկը գլխավորապես ձևավորվում են առևտրի ոլորտի կողմից, իրական տնտեսության, հատկապես արտադրական հատվածի, դերը նվազում է։

Այսօր առևտրի ոլորտը, ներառյալ մանրածախ և մեծածախ առևտուրը, կազմում է ՀՆԱ-ի գրեթե 14 տոկոսը, մինչդեռ գյուղատնտեսությունը և մշակող արդյունաբերությունը զբաղեցնում են համապատասխանաբար 10 և 10 տոկոսից ավելի քիչ տոկոսային մասեր։ Այս վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ երկրի տնտեսական հիմքը դարձել է ոչ թե արտադրությունը, այլ ներմուծում-վերաարտահանումը։

Այս գործընթացի ամենաառաջատար դերակատարը «Մոբայլ Սենթր Արթ» ընկերությունն է, որը զբաղվում է հեռախոսների, կենցաղային տեխնիկայի և այլ ապրանքների ներմուծում-վերաարտահանմամբ։ Անցած տարի այս ընկերությունը վճարել է 77.8 մլրդ դրամ հարկ, ինչը նույնիսկ գերազանցում է Հայաստանի խոշորագույն ձեռնարկություններից մեկի՝ «Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի» (52.2 մլրդ դրամ) ցուցանիշը։

Հարկային բեռի կառուցվածքը նույնպես խոսում է այս գերիշխանության մասին։ «Մոբայլ Սենթրի» վճարած հարկերի 73.5 մլրդ դրամը ավելացված արժեքի հարկն է (ԱԱՀ), որը փաստացի վճարում են սպառողները։ Այսպիսով, պետական բյուջեի եկամուտների մեծ մասը ձևավորվում է ոչ թե արտադրական գործունեության, այլ սպառողների վճարած հարկերի հաշվին։

Այս իրավիճակը նկատվում է ոչ միայն «Մոբայլ Սենթրի», այլև բոլոր առևտրով զբաղվող խոշոր ընկերությունների պարագայում։

Բացի առևտրից, պետական բյուջեի եկամուտների ապահովման մեջ նշանակալի դեր է ստանձնել բանկային համակարգը։ Խոշոր հարկատուների վճարած հարկերի 8-9 տոկոսը գոյացել է բանկային ոլորտից, ինչը նախկինում նման մեծ կշիռ չէր ունեցել։ Այս փոփոխության պատճառը բանկերի ռեկորդային շահույթներն են, որոնք կազմել են 1.1 մլրդ դոլար։ Բանկային համակարգի բարձր շահույթները, սակայն, նույնպես հիմնված են բարձր տոկոսադրույքների և բանկային ծառայությունների բարձր գների վրա, ինչի արդյունքում տնտեսական բեռը հիմնականում ընկնում է քաղաքացինների վրա։

Այսպիսով, Հայաստանի տնտեսության հիմքը այսօր կազմում են առևտուրը և բանկային համակարգը, որոնք, թեև ապահովում են պետական բյուջեի եկամուտները, սակայն հիմնված են սպառողների վճարների և բարձր տոկոսադրույքների վրա, ինչը խնդիրներ է առաջացնում երկրի տնտեսական զարգացման և կայունության համար։