Հայաստանը գտնվում է բարդ եւ պատմականորեն նշանակալի փուլում։ Այս պահին, երբ երկիրը պայքարում է ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների եւ ինքնիշխանության ամրապնդման համար, սփյուռքի որոշ շրջանակների կողմից ներկայացված նամակը, որը փետրվարի 12-ին հրապարակվել է մի քանի լրատվամիջոցներում, ներկայացնում է խորը մտահոգություն եւ պահանջում մանրակրկիտ վերլուծություն։

Այս նամակը, որը ներկայացվում է որպես «սփյուռքի առաջնորդների» ձայն, նախազգուշացնում է «խզման» վտանգի մասին, որը, ըստ նրանց, մոտենում է Հայաստանը։ Այս նախազգուշացումը, որը հակիրճ կոչ է արտերկրում բնակվող հայերին դիմել «քաղաքական միջոցների եւ իրավական գործողությունների»՝ իրենց բնակության երկրների կառավարությունների միջոցով, ոչ միայն ապակողմնորոշող է, այլեւ վտանգավոր։

Առաջին հերթին, անհրաժեշտ է հստակեցնել, թե ինչ է Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցին։ Այն ոչ թե շենք է, ոչ էլ հիերարխիա։ Այն ժողովուրդն է։ Հայոց պատմությունը, որը հարուստ է ցեղասպանություններով, աքսորներով, բռնաճնշումներով եւ պատերազմներով, հստակ ցույց է տալիս, որ եկեղեցին կենդանի է մնում միայն այն դեպքում, երբ ծառայում է այն մարդկանց, որոնց շնորհիվ ապահովվում է դրա գոյությունը։ Երբ այն չի ծառայում ժողովրդին, դրա պահպանման պատասխանատվությունը դառնում է միակողմանի, եւ հավատքը վերածվում է ծանր բեռի։ Եկեղեցին ուժեղանում է, երբ ինստիտուտները հաշվետու են, ոչ թե թուլանում։

Երկրորդ, անհրաժեշտ է խոսել ներկայացուցչականության մասին։ Սփյուռքը միլիոնավոր հայերն են, ովքեր ապրում են տասնյակ երկրներում՝ տարբեր փորձառություններով, քաղաքական համոզմունքներով եւ առաջնահերթություններով։ Փոքրաթիվ անձանց շրջանակը, որքան էլ որ հայտնի լինի, չի կարող խոսել բոլորի անունից։ Բազմաթիվ սփյուռքահայեր աջակցեցին 2018 թվականի ժողովրդավարական շրջադարձին՝ պետության զավթման դեմ եւ կոռուպցիայի կազմաքանդմանն ուղղված գործընթացին։ Ոմանք ընդդիմացան այդ փոփոխություններին, իսկ ոմանք էլ դիրքավորվեցին Մայր Աթոռի ներսում գործող քաղաքական տարրերի շուրջ։ Այսպիսով, նամակը, որը ներկայացվում է որպես «սփյուռքի» ձայն, ավելի շատ նմանվում է տեւական ժամանակ պահպանված քաղաքական նախագծի շարունակության, քան ազգին ուղղված նախազգուշացման։

Ամենասադրիչ համեմատությունը, ըստ որի՝ Հայաստանը մոտենում է «խզման», «ինչը նույնիսկ Օսմանյան կայսրությանը կամ Խորհրդային Միությանը չէր հաջողվել», երբեք չպետք է արվեր։ Այդ ռեժիմները փորձել են վերացնել հայերին։ Հայաստանը ինքնիշխան պետություն է՝ ընտրված իշխանությամբ, քաղաքական բազմակարծությամբ եւ սահմանադրական կարգով։ Ցեղասպանության հիշողությունն ու խորհրդային տրավման այսօրվա քաղաքական պայքարի մեջ ներքաշելը բարոյական վանդալիզմ է։

Սփյուռքահայերին ուղղված կոչը՝ դիմել օտարերկրյա կառավարություններին «քաղաքական միջոցների եւ իրավական գործողությունների» համար, նույնքան սխալ է։ Սփյուռքահայերն ունեն բոլոր իրավունքները եւ անգամ պարտավորությունը պաշտպանելու Հայաստանի անվտանգությունն ու ապագան այն երկրներում, որտեղ ապրում են։ Սակայն Հայաստանի ներքին հարցերն այս ձեւով միջազգայնացնելը սփյուռքյան համայնքներին վերածում է ճնշման գործիքի՝ ուղղված հենց Հայաստանի Հանրապետության դեմ։ Դա խաթարում է Հայաստանի ինքնիշխանությունը եւ լրացուցիչ լծակներ է տալիս այն ուժերին, որոնք Հայաստանի բարին չեն ցանկանում։

Հայաստանը ժառանգել է համակարգային կոռուպցիա եւ ինստիտուցիոնալ քայքայում։ 2018 թվականի ժողովրդավարական շրջադարձը դարձավ բեկումնային պահ, երբ ժողովուրդը պահանջեց իշխանություն, որը հաշվետու է հանրությանը։ Այս աշխատանքը դեռ ավարտված չէ, սակայն ուղղությունը հստակ է՝ ավելի մեծ հաշվետվողականություն, ավելի մեծ թափանցիկություն եւ պետության նկատմամբ ավելի մեծ հանրային պատասխանատվություն։

Այսօր Հայաստանը գործում է տարածաշրջանի ճնշման եւ Ադրբեջանի ու Թուրքիայի կողմից շարունակվող թշնամանքի պայմաններում։ Այդ միջավայրում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ղեկավարած կառավարությունը որդեգրել է դժվար, սակայն կենսունակ ուղի՝ ամրապնդել պետական ինստիտուտները եւ առաջ մղել այնպիսի գործիքակազմ, որը նվազեցնում է նոր պատերազմի ռիսկը։

Այս պահին Հայաստանին անհրաժեշտ է ուժեղ պետություն եւ ուժեղ եկեղեցի։ Երկուսն էլ հնարավոր են, երբ իշխանությունը լեգիտիմ է, ինստիտուտները՝ հաշվետու, եւ երբ քաղաքական