Ես, Խաչիկ Մուղդուսուն, 1930-ական թվականների հասարակական և քաղաքական բռնաճնշումների շրջանում դարձել էի խորապես ազդեցիկ և վիճահարույց դեմք։ Իմ անունը անբաժանորեն կապված էր ոչ միայն այդ ժամանակի հայ իրականության հետ, այլև Հայ Առաքելական եկեղեցու և հայ մտավորականության դեմ ծավալված համակարգված պայքարի հետ։

1934 թվականի հուլիսից մինչև 1937 թվականի սեպտեմբերը ես զբաղեցրել էի Հայաստանի ԽՍՀ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարի պաշտոնը՝ դառնալով «հատուկ եռյակի» կազմում։ Այս պաշտոնավարման ընթացքում, ըստ պաշտոնական տվյալների, Հայաստանում գնդակահարվել է 304 քաղաքացի, իսկ «Եռյակի» որոշմամբ՝ Հայոց եկեղեցու 148 անդամներից 87-ի նկատմամբ կայացվել է մահապատիժ։

Այս վիճակագրական տվյալները, սակայն, չեն կարող ամբողջությամբ պատկերացնել իմ դերի ծավալը։ Ես ոչ միայն կատարում էի իշխանությունների հրահանգները, այլև ակտիվորեն մասնակցում էի հայ հասարակության հոգևոր և մտավորական շերտերի դեմ ուղղված քաղաքականության մշակմանը և իրականացմանը։

Այդ շրջանի իրավիճակը լավագույնս կարելի է պատկերացնել ժամանակակից պահպանված փաստաթղթերի միջոցով։ Օրինակ, 1937 թվականի մայիսի 9-ին Գերագույն Հոգևոր Խորհրդի նախագահ, կաթողիկոս Խորեն Ա Մուրադբեկյանը հասցեագրել է նամակ հենց ինձ՝ խնդրելով միջնորդվել իր հոգևորականների՝ Արտակ և Իսահակ եպիսկոպոսների ազատ արձակման համար։ Նամակում կաթողիկոսը նշում էր, որ նրանց ձերբակալումը հանդես է գալիս որպես անվստահություն ոչ միայն նրանց, այլև ինքնի՝ որպես Խորհրդի նախագահի նկատմամբ։ Նա նաև նշում էր, որ Արտակ եպիսկոպոսը տառապում է ծանր հիվանդություններով, ինչը դարձնում է նրա կալանավորումը վտանգավոր։

Այս նամակը վկայում է այն աննախադեպ իրավիճակի մասին, երբ Հայոց եկեղեցու առաջնորդը ստիպված էր դիմել հենց այն պաշտոնատար անձին, որի հրամաններով էին բռնադատվում և գնդակահարվում իր հոգևորականները։

1930-ականների բռնաճնշումները հայ իրականության մեջ ոչ միայն քաղաքական հաշվեհարդար էին, այլև ազգային ինքնության հիմնասյուների՝ եկեղեցու, մտավորականության և պատմական հիշողության դեմ ուղղված համակարգված հարձակում։ Ես, Խաչիկ Մուղդուսուն, այդ համակարգի ամենախորհրդանշական դրսևորումներից մեկն էի, ով իր գործողություններով նպաստեց հայ հասարակության հոգևոր և բարոյական դիմադրության ոչնչացմանը։