Իրանում ընթացող ներքին քաղաքական և արտաքին աշխարհի հետ կապված իրադարձությունները, որոնք կարող են ունենալ էական հետևանքներ տարածաշրջանի, այդ թվում՝ Հայաստանի համար, պահանջում են մանրակրկիտ վերլուծություն։ Իմ վերլուծությունը կենտրոնանում է երկու հիմնական հարցադրումների վրա՝ Իրանում տեղի ունեցող հակակառավարական ցույցերի պատճառները և Իրանի վրա ԱՄՆ-ի հնարավոր ռազմական հարձակման վերլուծությունը, ինչպես նաև դրա հնարավոր ազդեցությունը Հայաստանի վրա։

Իրանում տեղի ունեցող հակակառավարական ցույցերի պատճառները

2022 թվականի սեպտեմբերին սկսված ցույցերը, որոնք շարունակվում են մինչ օրս, ունեն բազմաշերտ պատճառաբանություն։ Դրանք հիմնականում պայմանավորված են սոցիալ-տնտեսական, քաղաքական և մշակութային գործոնների համադրությամբ։

Սոցիալ-տնտեսական անբավարարություն։ Իրանի բնակչության զգալի մասը, հատկապես երիտասարդ սերունդը, զգում է տնտեսական անկայունություն։ Գնագոյացման աճը, աշխատանքի պակասը և սահմանափակ հնարավորությունները ստեղծում են զգալի սոցիալական լարվածություն։ Կյանքի որակը, որը համեմատական է տարածաշրջանի այլ երկրների հետ, շատ ցածր է, ինչը հանգեցնում է ցանկացած փոփոխության համար ցանկության։
Քաղաքական ճնշում։ Իրանի քաղաքական համակարգը, որը հիմնված է իսլամական հոգևորականների իշխանության վրա, սահմանափակում է քաղաքական ազատությունները, խոսքի ազատությունը և հանրային մասնակցությունը։ Ցույցերն արտահայտում են բնակչության ցանկությունը ավելի բաց և ժողովրդավարական քաղաքական համակարգի։
Մշակութային և սոցիալական սահմանափակումներ։ Իրանի հասարակությունը, հատկապես երիտասարդությունը, ցանկանում է ավելի մեծ ազատություն՝ կապված հագուստի, կյանքի ոճի, կանանց իրավունքների և մշակութային արտահայտության հետ։ Ցույցերը հաճախ ուղղված են այս սահմանափակումների դեմ։
Արտաքին ազդեցություն։ Թեև ներքին պատճառները հիմնական դեր են խաղում, արտաքին գործոններ, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ի պատժամիջոցները և տարածաշրջանում տեղի ունեցող քաղաքական փոփոխությունները, կարող են նպաստել ցույցերի ինտենսիվությանը և տևողությանը։

Իրանի վրա ԱՄՆ-ի հնարավոր ռազմական հարձակման վերլուծություն

Իրանի վրա ԱՄՆ-ի հնարավոր ռազմական հարձակումը, որը հաճախ քննարկվում է որպես Իրանի միջուկային ծրագրի հետ կապված հնարավոր սցենար, կունենա ոչ միայն տարածաշրջանային, այլև համաշխարհային հետևանքներ։

Ռազմական սցենարի վերլուծություն։ ԱՄՆ-ի հնարավոր հարձակումը կարող է ընդգրկել Իրանի ռազմական օբյեկտների, միջուկային ծրագրի կայանների և կառավարական կառույցների ռազմական հարվածներ։ Այսպիսի գործողությունները կհանգեցնեն զանգվածային ավերածությունների, մարդկային կորստերի և Իրանի տնտեսության կոլապսի։
Հետևանքները տարածաշրջանի համար։ Իրանի վրա հարձակումը կհանգեցնի տարածաշրջանում լայնածավալ անկայունության։ Իրանի ռազմական ուժերը, այդ թվում՝ Իսլամական հեղափոխության պահակորդների կորպուսը (ՀՊԿ), կհակահարձակվեն ԱՄՆ-ի և դաշնակիցների դեմ, ինչը կարող է հանգեցնել ռազմական բախումների Լևանտում, Պարսից ծոցում և Կենտրոնական Ասիայում։

Հայաստանի վրա հնարավոր ազդեցությունը

Հայաստանը, որը գտնվում է Իրանի հետ սահմանակից է, կլինի այս անկայունության ուղղակի տեսողական։

Տնտեսական հետևանքներ։ Իրանը Հայաստանի համար կարևոր առևտրային գործընկեր է։ Ռազմական գործողությունները կխափանեն առևտրային ճանապարհները, կխոչընդոտեն սահմանը և կհանգեցնեն տնտեսական ճգնաժամի։
Անվտանգության ռիսկեր։ Իրանում տեղի ունեցող քաղաքական և սոցիալական ճգնաժամը կարող է հանգեցնել սահմանային անկայունության և ահաբեկչական խմբավորումների ակտիվության աճի։
Դիվանագիտական մարտահրավերներ։ Հայաստանը, որը պահպանում է բարեկամական հարաբերություններ ինչպես Իրանի, այնպես էլ ԱՄՆ-ի հետ, կգտնվի բարդ դիվանագիտական դիրքում՝ փորձելով հավասարակշռել իր շահերը և խուսափել ռազմական բախումներից։