Հայաստանի տնտեսական ապագայի վերաբերյալ լարվածությունը ավելանում է։ Պարզապես ոչ թե իշխանությունների կողմից, այլ այնպիսի իրողությունների, որոնք իշխանություններին հարկադրում են ընտրություն կատարել։ Իշխանությունները, որոնք հաճախ խոսում են «հրաշքների» և «նոր հորիզոնների» մասին, իրենց գործողություններով բիզնեսին կանգնեցրել են փաստի առաջ։

Այս պարագայում խոսքը ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու հնարավորության մասին է։ Թեև Նիկոլ Փաշինյանը չի ասում, որ դա անելիքն է, բայց նրա խուսափողական պատասխանները և գործողությունները բոլորին հստակ են ցույց տալիս, թե որ դեպի է տանում այս ամենը։ Եվ այս պարագայում հարցը այլևս այն չէ, թե արդյո՞ք կլինի այդ որոշումը, այլ թե ո՞վ կլինի դրա առաջին և ամենամեծ տուժողը։

Պատասխանը պարզ է․ ժողովուրդը և բիզնեսը։

Եթե Հայաստանը ԵԱՏՄ-ից դուրս է գալիս, դա նշանակում է, որ կորցնում է իր արտադրած ապրանքների ամենամեծ շուկան՝ Ռուսաստանը։ Եվ այս պարագայում հարցը ոչ թե այն է, թե արդյո՞ք կկարողանանք փոխարինել այդ շուկային ԵՄ-ով, այլ թե արդյո՞ք ունենք այնպիսի տնտեսական հզորություն, որպեսզի այդ կորուստը հնարավոր լինի փոխհատուցել։

Հայկական արտադրության ապրանքների, այդ թվում՝ գյուղմթերքների, իրացման հիմնական շուկան ԵԱՏՄ-ն է։ Գյուղատնտեսական ոլորտի բազմաթիվ ձեռնարկություններ, հատկապես ջերմոցային տնտեսությունները, որոնք վարկեր են վերցրել և մեծ ներդրումներ կատարել են՝ հույս ունենալով իրենց արտադրանքն իրացնելու այդ շուկաներում, այսօր լուրջ մտահոգություն ունեն։ Եթե կորցնեն այդ շուկան, ջերմոցները կփակվեն, իսկ տերերը կհայտնվեն վարկերի տակ։

Այսպիսի տնտեսական ցնցումը կունենա սոցիալական հետևանքներ, որոնք կլինեն ավելի ծանր, քան ցանկացած տնտեսական ճգնաժամ։

Իրավիճակը նույնիսկ ավելի բարդ է դառնում, երբ հաշվի ենք առնում այն փաստը, որ ԵՄ-ն, որը հաճախ ներկայացվում է որպես ԵԱՏՄ-ի փոխարինող, իրականում չի կարող լինել։ Եթե նայենք վերջին տարիների ցուցանիշներին, Հայաստանից ԵՄ երկրներ արտահանվող ապրանքների ծավալները ոչ միայն չեն աճել, այլ նույնիսկ նվազել են։ 2018թ. Հայաստանից ավելի շատ ապրանք էր արտահանվում ԵՄ, քան այսօր՝ 7 տարի անց։

Այսպիսով, Հայաստանի տնտեսության այսօրվա իրականությունում ԵՄ-ն չի կարող լինել ԵԱՏՄ-ի փոխարինող։ Եվ այս պարագայում իշխանությունների կողմից կայացվող որոշումը, որը պետք է լինի ոչ թե ապագայի, այլ ներկայի հարց, կդառնա ոչ թե ազատվելու, այլ կախվածության մեջ ընկնելու պատճառ։

Այս ամենի ֆոնին բիզնեսը պարտադրված է լինել ակտիվ և մտածել իր ապագայի մասին։ Քանի դեռ իշխանությունները չեն կայացրել իրենց վերջնական որոշումը, բիզնեսը պետք է ինքնուրույն գործի՝ փնտրելով այլընտրանքային ռազմավարություններ և պատրաստվելով ամենատարբեր սցենարների։ Քանի որ, ինչպես ցույց է տալիս պատմությունը, որոշումը, որը կկայացվի, հավանաբար կլինի այնպիսին, որը կկայացվի մեզանից անկախ։