Որպես հեղինակ, ցանկանում եմ ներկայացնել ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի Հայաստան և Ադրբեջան կատարելիք այցի շուրջ ձևավորված իրավիճակը։ Այս այցը, որի մասին նախապես հայտնել էր ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը, կատարվում է այն պահին, երբ երկու երկրների միջև հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում ԱՄՆ-ի դերը և ակտիվությունը զգալիորեն աճել են։

ԱՄՆ նախագահը հրապարակային հայտարարությունում նշել էր, որ փոխնախագահին հանձնարարել է զարգացնելու համաձայնագիր, որը նպատակ ունի վերջ դնելու երկու երկրների միջև չորս տասնամյակ տևած հակամարտությանը։ Ըստ ոչ պաշտոնական տեղեկությունների՝ այցը նախատեսված է փետրվարի 9-ին։

Այս իշխանության բարձր մակարդակի այցի նախաշեմին Հայաստանում ձևավորվել է բացառիկ իրավիճակ՝ հասարակական-քաղաքական օրակարգի նախորոշում։ Փաստորեն, առաջին անգամ է, որ նման կարևոր միջազգային այցի նախաշեմին հայկական հասարակությունը ձևակերպում է ոչ պաշտոնական, բայց բավականին հստակ պահանջներ։

Այս գործընթացը սկսվեց ՀՀԿ փոխնախագահ Արմեն Աշոտյանի հրապարակային կոչից, որը կոչ արեց մաքսիմալ լարել հայկական ներուժը և բարձրացնել հարցը՝ պահանջելով ազատ արձակել Բաքվում պահվող հայ ռազմագերիներին և Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարության անդամներին։ Նրա մտքի հիմքում ընկած է այն սցենարը, որը հաջողվել էր ԱՄՆ նախագահի հատուկ բանագնացին կիրառել Մինսկում՝ մի քանի տասնյակ բելառուս քաղբանտարկյալների ազատ արձակման համար։

Այս կոչին միացան նաև այլ հասարակական և քրիստոնեական կազմակերպություններ։ «Միասնության թևեր» նախաձեռնության ղեկավար Արման Թաթոյանն ուղերձ հղեց Վենսին՝ նշելով, որ հայկական հասարակությունը ցանկանում է, որ այցի ընթացքում բարձրացվեն ոչ թե խորհրդանշական, այլ իրական խնդիրները։ Նա նշեց երեք հիմնական ուղղություն՝ Բաքվում պահվող հայ գերիների ազատ արձակումը, Ադրբեջանում քրիստոնյա հայերի իրավունքների պաշտպանությունը և Հայաստանում հոգևոր սպասավորների իրավունքների ապահովումը։

Արամ Ա կաթողիկոսը և Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանը նույնպես դիմեցին փոխնախագահին՝ պահանջելով ազատ արձակել Բաքվում պահվող 20 հայերին և Հայաստանում ազատազրկված չորս հոգևորականին։ Ամերիկայի Հայ Դատի Հանձնախումբը (ANCA) զանգվածային արշավ է սկսել՝ կոչ անելով ամերիկահայությանը ուղարկել նամակներ Վենսի գրասենյակ՝ պահանջելով միջնորդություն ռազմագերիների ազատ արձակման համար։

Այս բազմաթիվ հասարակական կոչերը և նամակները ցույց են տալիս, որ հայկական հասարակությունը փորձում է ակտիվորեն մասնակցել արտաքին քաղաքական գործընթացներին, օգտագործելով միջազգային ազդեցության հնարավորությունը՝ լուծելու իրենց համար առաջնային հումանիտար խնդիրները։ Սա նաև վկայում է այն մասին, որ հասարակության մեջ առկա է անվստահություն պետական օրակարգի նկատմամբ, ինչը հանգեցնում է այնպիսի մոբիլիզացիայի, որը նախկինում դժվար էր պատկերացնել։

Վենսի այցը կարող է դառնալ ոչ միայն տարածաշրջանային քաղաքականության հերթական դրվագ, այլև փորձաքար՝ ցույց տալու համար, թե որքան արդյունավետ կարող է լինել ԱՄՆ միջնորդությունը ոչ միայն ռազմավարական, այլ նաև հումանիտար հարցերում։ Հայաստանի հասարակության կողմից ձևավորված ոչ պաշտոնական օրակարգը փաստում է, որ իշխանության նկատմամբ անվստահությունը հասարակությանը մղում է մոբիլիզացիայի ոլորտներում, որոնք մինչ այս պատկերացնելը բարդ է կլիներ։