Իմ վերլուծության համաձայն, Ալեն Սիմոնյանի հայտարարությունը, թե Ադրբեջանը խոչընդոտում է հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմանը, բավականին արտացոլում է իրականությունը։

Այս հարցում պետք է հասկանալ մի քանի կարևորագույն կետ։ Թուրքիա-Ադրբեջան հարաբերությունները, որոնք հիմնված են ռազմավարական, էներգետիկ, ռազմական և մշակութային կապերի վրա, շատ խորն են։ Անկարան համարում է Բաքուն ոչ միայն դաշնակից, այլև «մեկ ազգ՝ երկու պետություն» նախագծի կարևորագույն տարր։ Հետևաբար, Թուրքիան հազվադեպ է ձեռնարկում քայլեր, որոնք կարող են լուրջ գրգռել Ադրբեջանին, հատկապես Հայաստանի հարցում։

Սա ուղղակիորեն հակասում է Նիկոլ Փաշինյանի կողմից պարբերաբար առաջ մղվող «խաղաղության օրակարգի» թեզին։ Եթե տարածաշրջանում գոյություն ունենար կայուն և փոխադարձ վստահության վրա հիմնված գործընթաց Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև, ապա Բաքուն չէր ունենա որևէ հիմք խոչընդոտելու Թուրքիայի հետ Հայաստանի հարաբերությունների կարգավորմանը։ Ընդհակառակը, դա կդիտվեր որպես տարածաշրջանային կայունության լրացուցիչ գործոն։

Սակայն Սիմոնյանի խոսքը ցույց է տալիս հակառակը։ Ադրբեջանը շարունակում է վարել նախապայմանների և վերահսկողության քաղաքականություն՝ նույնիսկ այն ուղղություններում, որոնք ֆորմալ առումով իրեն չեն վերաբերում։ Սա ռեգիոնում ուժերի իրական հարաբերակցության հստակ ցուցիչ է։

Ավելին, Սիմոնյանի «Թուրքիան կարծես այս հարաբերությունների գերին է» ձևակերպումը բացահայտում է տարածաշրջանային իրողությունը։ Թուրքիայի քաղաքականությունը Հարավային Կովկասում մեծապես պայմանավորված է Ադրբեջանի հետ ռազմավարական կապերով։ Հայ-թուրքական երկխոսությունը չի կարող դիտվել որպես լիարժեք ինքնուրույն գործընթաց, քանի դեռ պահպանվում է այդ կախվածությունը։

Այս իրավիճակը ստեղծում է ավելի խորքային հակասություն։ Երևանը մի կողմից հայտարարում է, որ շարժվում է դեպի խաղաղություն, իսկ մյուս կողմից՝ սեփական բարձրաստիճան պաշտոնյան փաստում է, որ այդ նույն «խաղաղության գործընկերը» խոչընդոտում է այլ ուղղությամբ կարգավորմանը։ Սա ակնհայտ ճեղք է պետական մոտեցումների ներսում։

Այս ճեղքն ունի մի քանի կարևոր հետևանք։ Առաջինը՝ խաթարվում է արտաքին հաղորդագրությունների վստահելիությունը։ Երկրորդը՝ պարզ է դառնում, որ «խաղաղության օրակարգը» զգալիորեն կախված է արտաքին դերակատարների կամքից։ Երրորդը՝ ներքաղաքական մակարդակում թուլանում է իշխանության կողմից ներկայացվող «խաղաղություն կամ պատերազմ» երկընտրանքի ազդեցությունը։